Китайысе эрвел авиакомпанийын MU5735 пассажир самолётыштыжо шем омсам адакат муыныт. Тыгай трагедий угыч ынже лий манын, аварийын амалжым вашкерак муаш ӱшанена.
Шем яшлыкым молан муаш, аварийын амалжым пален налаш лиеш?
Ужар яшлыкын лӱмжӧ — рейсым возымо нерген информаций системе, тудо бортышто электрон записилан пӧлеклалтше ӱзгар.
Шем яшлык лӱмеш «шем» мут уло гынат, шем яшлык шем огыл. Ужар омсам лукташ куштылгырак лийже манын, тӱҥ шотышто, шем омса тӱҥ шотышто волгыдо тӱсан лиеш.
Молан тудым шем лончо маныт, молан манаш гын, ондакше шем лончо чынжымак шем лийын, но шемым кудалтыме деч вара тудым муаш куштылго лийын огыл, сандене тудым волгыдо тӱс дене вашталтеныт.
Тудо рейс данныйым регистратор (FDR) да кабиныште йӱк регистратор (CVR) гыч шога.
Рейс данныйым регистратор рейс данныйым тичмашын возен налеш, тыгак вуймут, кӱкшыт, писылык, вашталтыш да т.м. рейс процесс аварий данныйым расшифровка да анализ гоч угыч ыштен кертеш.
Кабинысе диктофон салонышто йӱкым возен налеш, тыгак пилотын диалог содержанийжым, йӱк ойыртемжым да т.м., да самолётын системыжын паша состоянийжым да йырым-йырысе средан вашталтышыжым лончылен кертеш.
Тиде данныйым лончылен, аварийын амалжым муаш лиеш.
Ужар омса куштылгын локтылалтеш мо?
Ваштарешыже, шем омса моткоч пеҥгыде, тул деч, пузырькылан да волен шичме деч аралалтше, тыгак куштылгын муаш сигналым колтен кертеш.
Шукыж годым, авиакатастрофа деч вара, шем омсам сай состоянийыште пӧртылташ лиеш.
2002 ий 7 майыште Далянь вӱдыштӧ «Китай Северный» авиакомпанийын пассажир самолётшо йӱлен, тудын шем омсажым теҥыз гыч луктыныт.
Шем яшлык колтымо кок тӱҥ сигнал уло, иктыже автоматический сигнал генератор, воздушный да мланде кычалаш йӧнан; весыже — вӱд йымалне ультразвуковой позиционирование маяк, тудо вӱд йымалне утарымашлан йӧнан.
China Eastern Airlines MU5735 авиакомпанийын шем омсаже локтылалтын гын, тудо жапыште ситуаций могай трагический лийын, шонкалаш ок лий. Тыгай кӱкшӧ волен, тунар трагический, мый чынжымак ӱшанем, тыгай аварий угыч ок лий манын, да тыгак ӱшанем, данный-влаклан эҥгек кугу огыл, да аварийын чынжым вашкерак муаш лиеш.
Ужар омса логалше самолётлан аварийын амалжым муаш полшен кертеш гын, тудым мемнан утларак кучылталтше автомобиль транспортышто кучылташ лиеш мо?
Тесла «тормоз локтылалтме» случай семынак, тудо ончыч шуко йӱкым луктын, «шем омса» уло гын, аварийын амалже ик ончалтыш гычак раш лиеш.
Ит тургыжлане, машинан «шем омсаже» чынжымак уло.
2021 ийыште элыште национальный стандартым уэмдыме, GB 7258–2017 «Автотранспорт дене пайдаланыме лӱдыкшыдымылыклан технический условий» No. 2 тӧрлатымаш лист, 2022 ий 1 январь гыч чыла у пассажир транспорт средствам автомобильым вераҥдаш кӱлеш. Событий данныйым возен налме системе (EDR).
Тиде EDR машинан шем омсажлан эквивалент.
Возымо данный-влак кок кӱкшытлан шелалтеш: А-кӱкшытыштӧ да В-кӱкшытыштӧ данный-влак.
А-кӱкшытыштӧ данный-влак — тиде автомобильын эн тӱҥ данныйже, нунын коклаште писылык, вашталтыш, тормоз состояний, педальын верланымыже да автомобильын моло информацийже улыт.
В-кӱкшытыштӧ данный-влак А-кӱкшытыштӧ чыла информацийым, тыгак руль угловой, шестерня койыш, аварийын чын жапше, лӱдыкшыдымылык подушка-влакын тӱрлӧ состоянийышт да т.м., аварийын амалжым утларак раш лончылен кертыт.
Тений гыч обязательный EDR монтажлан А-кӱкшытыштӧ данный-влакым гына шукташ кӱлеш, а В-кӱкшытыштӧ данный-влак 2024 ий марте огыт лий.
Жап эше уло гынат, тудо эше шинча ончылно, да эн тӱҥ А-кӱкшытыштӧ данный-влакат улыт, тидыже ончыкта: Китайыште EDR-ым йодмашлан адак канал уло.
Тений гыч EDR автомобильлан гына кӱлеш гынат, шуко машина ончыч EDR дене пойдаралтын, мутлан, Tesla.
Туге гынат, ондак Китайыште EDR-ым обязательный вераҥдыме огыл улмылан да Tesla-н «тормоз локтылалтмыж» дене кылдалтше случайлан кӧра, Tesla EDR-ын данныйжым жапыштыже пуэн огыл, вет EDR-ын записиже-влак деке Кечывалвел Америкыште гына пураш лиеш. Тидын деч вара, калык шонымашын давленийже йымалне, Tesla Just пеш тичмаш огыл данныйым пуэн.
У национальный стандартым илышыш шыҥдарымаш тыгай ситуацийым ынде огеш лий.
Наука ден техникын ончыко кайымышт транспорт средствам у семын ыштен, тидын годымак корно туткар лийме лӱдыкшӧ кече гыч кечыш кугемеш. Корнышто лийше туткар-влакым шагалемдаш манын, закон ден правил-влакым чарныде саемдаш кӱлеш, а кӱлешан компаний-влаклан транспортын лӱдыкшыдымӧ средствыжым ыштыман.
«Шем омсам» ешарыме дене корно туткар лиймым иземдаш лиеш мо, каласаш неле, но, кеч-мо гынат, аварий деч вара чынлыкым мланде йымаке пыштыме деч арален кертеш, тыгак кӱлешан компаний-влаклан ӧпкелаш таратен кертеш, да машинам але самолётым арален кодаш тыршат. Чыла тидым шотыш налын, тиде машинам лӱдыкшыдымӧ ыштен кертеш.
