Чип-влакын ситыдымашышт умбакыже шуйнымо амалже тӱҥ шотышто тыгай: темлымаш йодмаш деч кугурак.
Тӱҥ шонымаш:
1. Эпидемий мӧҥгысӧ офис, мӧҥгысӧ оҥай да электрон коммерций вияҥмашым кумылаҥден, технологий продукцийлан йодмашым раш кугемдаш таратен, но чип заводым чоҥаш шуко жап кӱлеш да йодмашын кушмо темпше дене чак кылдалтын ок керт;
2. Корнелл университетын профессоржо каласен: «Чыланат чипсым ыштен лукташ шонат гын, нуно икгай оборудованийым налыт»; вет токсичный химий вещества дене кучедалашлан ямдылыме специалист-влак гына «ядро-влакым ыштен кертыт», тидыже паша ситыдымаш статусыш конда
3. Чыла аспект-влак ситыдыме годым улшо ресурс-влак утларак йодмашан передовой микросхема-влак деке савырнат, а тошто йӧн дене ыштыме микросхема-влак кокымшо верыш шындалтыт.
COVID-19 эпидемий тӱҥалме гыч тачысе кече марте чип-влакын ситыдымашышт электрон продукцийым ситарыме цепочкым эреак тургыжландарен. Эпидемий кок ий наре промышленностьышто тургыжланымашым луктын. Шуко технологий продуктын шӱмжӧ семын, эшеат чип-влакын чот ситыдымашышт уло; модыш приставке, сеть оборудований, медицине оборудований да автомобиль гай отрасльлаште производитель-влак чипсет укелан кӧра эшеат орланат.
Еҥ-влак ондак шоненыт, тиде проблемым шке гыч решатлаш лиеш манын — але производитель-влак йодмашым шукташ тыршымыштым кугемдат, але йодмаш пӱртӱс йӱкшыктарен, но ынде “ядро ситыдымаш” проблема эше пеш кугу.
Микросхема проблемым кораҥдыме огыл, но тудым виктараш нелырак лийын. Олаште локтылалтмаш да чыла еҥын пӧртыштыжӧ карантин эртыше жаплан савырненыт, но чипсы ситыдымаш эшеат кугу проблемылан шотлалтеш.
Поставщик-влакын йодышышт Германийыште электротранспортым ыштен лукмашым чареныт. Сентябрьыште Ассошиэйтед Пресс увертарен: ядро-влакын укелыкыштлан кӧра GM ден Ford-ын шуко североамериканский монтажный заводышт ик гана производствым чареныт; Tesla генеральный директоржо Илон Маск ик гана пашаеҥ-влакын кӧргӧ электрон почто дене ушештарыш: Tesla-н колтымо кугытшо тӱнямбал чип ситыдымаш деч шога, да ситыдымаш эшеат серьезный.
Тений октябрьыште Apple шке начар финанс пашажым чип ситыдымаш дене кылден. Тыгак увер-влак лийыныт, молан манаш гын, iPhone 13 чип ситыдымашлан кӧра 10 миллионлан производствым иземда. Intel тыгак шижтарен: 2023 ий марте поставщик-влакын ситыдымашышт умбакыже шуйнен кертеш.
Модмо аппаратный индустрий тыгак сайын ок ыште. Тиде тылзыште Nintendo тыгак увертарен: чип ситыдымаш гай фактор-влаклан кӧра шке ужалыме вучымыжым иземдаш кӱлын. Nintendo тенийсе финанс ийыште чумыр сату 24 миллион единице лиеш манын шона, тидыже ончычсо 25,5 миллион единице деч 6% шагалрак.
Иктешлен каласаш гын, полупроводник-влакым ситарыме цепочка у йӧн дене шуйнен, тудо кумдан шыҥдаралтын да решатлаш неле. Йодмашын кушмо темпше чип компаний-влакын кертмыштым эрта, поснак кумда спектр негыз компонент-влакым кучылтмаш, тидыже йодмашын кугу вашталтышыжлан кӧра икмыняр кугу инвестиций лӱдыкшым конда.
Брайан Матас, IC Insights, полупроводник отрасльыште аналитик фирме, пазарыште шымлымаш шотышто вице-президент, каласен: “Тӱнямбал экономике эпидемийлан кӧра тыге кужу жап чарнен шогале, а поставщик-влакын цепочкышт эше ылыжын огыл.”
Чип-влакын ситыдымашышт умбакыже шуйнымо амалже тӱҥ шотышто тыгай: темлымаш йодмаш деч кугурак — чип-влаклан йодмаш эшеат кугемеш, но у завод-влакым чоҥымаш эре ик кечыште огыл. Тылеч посна, историйыште циклический вашталтыш-влак южо инвестор-влакын кумылыштым волтеныт.
Йодмаш писын кугемеш да у завод-влакым чоҥымаш тыге писын огыл
2020 ийыште, кунам у корона эпидемийын экономический эҥгекше эркын-эркын раш коеш, чип промышленность йодмашын кушмашыжым ончылгоч шижаш тӱҥалын. Полупроводник промышленность ассоциацийын данныйже почеш, тӱнямбал чип-влакым ужалыме 2019 ийыште 12% иземын. Но 2019 ий декабрьыште организаций тӱнямбал чип-индустрий 2020 ийыште да 2021 ийыште 5,9% да 6,3% кушкаш тӱҥалеш манын ончылгоч палемден.
Пытартыш данный-влак ончыктат: 2020 ий август гыч 2021 ий август марте тӱнямбал чип-влакым ужалыме 29,7% кугемын. Пыл дене пайдаланыме да 5G технологийым шаркалыме деч йодмаш пайдам конда, тыгак тӱрлӧ продукт, мутлан, автомобиль да пӧрт технике, тыгак чип-влакым кучылтмашым кугемда.
Гарвард бизнес-школын профессоржо да Intel-ын ончычсо директоржо Дэвид Йоффи каласен: мӧҥгысӧ офис, мӧҥгысӧ оҥай да электрон коммерций шуко кӱкшӧ технологиян продукцийлан йодмашым кугемдаш амалым ыштеныт, тидыже шуко еҥын вучымыж деч ӧрдыжтӧ.
Чип ыштыше-влак тиде йодмашын умбакыже пеҥгыдылыкшым иктаж ий ончыч гына умылен огытыл, но куснымаш ик кечыште лийын огыл. У чип заводым чоҥаш миллиард дене окса кӱлеш, тидлан икмыняр ий кӱлеш. Йоффе палемден: «У заводым чоҥаш кок ий наре кӱлеш. А завод кугурак да кугурак лиеш, роскот кугемеш да утларак да утларак неле лиеш».
Sony да TSMC шукерте огыл увертареныт, нуно 7 миллиард долларым инвестироватлат манын, Японийыште тошто компонент-влакым ыштен луктын кертше чип заводым чоҥаш, но тудо 2024 ий мучаш марте производствым ок тӱҥал. Intel тыгак икмыняр у технологий шотышто ончыл заводым чоҥаш инвестироватла, но нуно 2024 ий марте интернетыш огыт пуро.
Йоффе палемден: ASML (тӱняште ик эн кугу полупроводник оборудованийым ыштен лукшо-влак кокла гыч иктыже) гына голландийысе ASML компаний (тӱняште ик эн кугу полупроводник оборудованийым ыштен лукшо) экстремальный ультрафиолетовый литографий машинам пуэн кертеш, тудо эн ончыл чип-влакым ыштен лукташ кӱлеш, тудын акше 120 миллион доллар марте. Но ASML темлымашым писынрак ыштен ок керт да йодмашын кугеммыжым шуктен ок керт.
Оборудований да материал ситыдымаш
Полупроводникым ыштен лукташ кӱлшӧ шуко арверат ситен огыл. Печатлыме платым ыштыме подложка, молан манаш гын, ӱмбал, кудыж ӱмбалне чип пеҥгыдемден, эреак неле лийын налме.
Тиде ток плитке-влак микросхема коклаште кылым ыштыме негыз улыт. Рон Олсон, Корнелл университетысе Нанонаука да технологий шымлымаш рӱдерын операций шотышто директоржо, тыгак палемден: производствышто ыштыме процесс дене кылдалтше южо сложный арвер, мутлан, личный аралыме средства да пӱртӱс газ труба, ынде тыгак колтымо годым жапым шуйкалат.
У завод-влакым чоҥымаш да улшо завод-влакын куатыштым кумдаҥдымаш тыгак полупроводникым ыштен лукмо оборудованийым ситарыме цепочкылан давленийым ыштен. “Ме чип завод-влаклан тӱткышым ойыраш тыршена, но чип завод-влаклан чип завод лияш шуко арвер кӱлеш, да нине арвер-влак ынде проблемым луктыт.” Корнелл университетын материал инженерий профессоржо Крис Обер (Крис Обер) каласен: “Чыланат шонат гын, чипсым ыштен луктеш гын, тыгаяк оборудованийым налыда.”
Кӱкшӧ специализироватлыме полупроводник оборудованийым ыштен лукшо-влакын чотышт шагал, а пуымо цикл пеш кужу. Тидын деч моло, тыгак шуко жапым налеш, монтаж да ӱшанле улмыжым тергаш тиде ӱзгар-влак заводышто.
“Пел ий гыч идалык марте оборудованийым налаш кӱлеш, а вара тӱрлӧ процесс вияҥмаш да оборудованийым аклымаш кӱлеш.” Олсен каласен: “Тидлан жап кӱлеш.”
Паша ситыдымаш
Чипслан эре кугемше йодмашым шукташ манын, утларак чип заводым чоҥымо деч посна, утларак еҥым налме кӱлеш. Сентябрь мучаште IPC полупроводник дене торгайыме организаций отчетым луктын: производитель-влак кокла гыч куд визымше ужашыже келшыше пашаеҥ-влакым муаш неле, а Европышто да Кечывалвел Америкыште проблеме-влак поснак неле улыт.
Чипым ыштен лукмо процессыште кучылтмо токсичный химий вещества дене кучедалаш манын, пашаеҥ-влаклан посна туныктымашым эрташ кӱлеш, тидыже паша вийым кугемдымаште эше ик нелылыкым конда. Кызыт компаний-влак у пашаеҥ-влакым шке деке ӱжаш кугурак пашадарым, паша жапым вашталташ, туныктымо да туныктымо йӧнлан ӱшанат.
США-се Орегонец увертарен: Intel эше вераҥден “полыш кӱлеш” телевиденийыште да радиошто рекламе, лӱмынак паша-тунемме колледжыште тунемше-влакым налме.
Ресурс-влак ончыл чип-влак деке савырнат, “лукташ неле” тошто фишка
Тиде жапыште ситыше ресурс-влакын умбакыже эҥгекышт палдырна — чыла микросхема огыл “иктӧр шочын.”
Тыглай полупроводник компонент-влак, мутлан, куатым виктарен шогышо микросхеме, микроуправлений микросхеме да датчик-влак, ситыдымашын тӱҥ амалже лийыныт. Нине ӱзгар-влакын сложностьышт смартфон ден модыш приставкыште кучылталтше процессор ден графический процессор деч ятырлан шагалрак, а кучылтмо производствын процессше пеш сложный огыл. Но нунын кучылтмо спектрышт моткоч кумда, микроволновый печке гыч тӱҥалын, медицине оборудований марте, модыш марте, чыла гаяк продукцийыште тыгай электрон компонент-влак кучылталтыт.
Электрон компонент платформын Sourceability вице-президентше Джош Пуччин мутшо почеш, шуко продуктышто кучылталтше куатым виктарен шогышо чип ик жапыште 1 долларым гына шоген, а кызыт тудо 150 доллар марте кӱзен. IC Insights тыгай компонент-влаклан жапым 4-8 арня гыч 24-52 арня марте шуйымо нерген ойлен. Тошто йӧн дене чипым ыштен лукмо оборудованийым ынде муаш неле, да тыгай продукцийын ситыдымашыже тыгай оборудованийлан йодмашым кугемда.
Пазар шымлыме компаний Gartner ончылгоч палемден, тӱнямбал чип заводын куатшым кучылтмо 2021 ий кокымшо кварталыште 95,6% марте шуэш, а 2019 ий кокымшо кварталыште 76,5% гына лийын. Gartner аналитик Гаурав Гупта (Гаурав Гупта) каласен, тиде ончыкта, молан манаш гын, завод уже тичмаш куат дене пашам ышта, молан манаш гын, южо линийым петыраш кӱлеш обслуживатлымаш.
Чип литейный компаний GlobalFoundries генеральный директоржо Том Колфилд (Том Колфилд) тений октябрьыште каласен, тудын компанийжын производствын куатше 2023 ий марте бронироватлыме. Аналог ӱзгар-влакын южо продукцийышт моткоч кугу йодмаш дене тӱкна. Тиде компанийын финанс директоржо тений августышто инвестор-влаклан каласен: заказ-влакым тиде тылзе гыч тӱҥалше вес финанс ийлан палемдыме.
Чипым ыштен лукшо-влак ончылно шогышо нелылыкын ужашыже тыгай: южо клиентна “кок пачаш бронироватлымаш” ситуаций, вес семынже, ситыше темлымаш деч аралаш манын, лӱмынак утларак налме, ончыкылык йодмашын тенденцийжым ончылгоч палыдыме лектышыш шукта. “Кок пачаш бронироватлыме дене кылдалтше запасын ситыдымашыже ситуацийым эшеат начаремден,” — каласен Гарвард бизнес-школын профессоржо Вилли Ши.
Аналитик-влак ӱшанат, тыгай микросхеме-влакым ыштен кертше компаний-влак у заводлашке инвестироватлаш ӧрын кертыт, вет тыгай микросхема-влакын шагал пайдашт да полупроводник промышленностьын виян циклический пӱртӱсшӧ уло. Йодмаш-влак чӱчкыдынак кӱшкӧ нӧлталтыт да волгалтыт. Нуно тургыжланат, ончыкыжым чип-влакын утларак лиймышт продукцийын акшым волташ тӱҥалеш.
“Полупроводник промышленностьын историйжым ончалаш гын, те ужыда: пайда да ак-влак кӱзен кайымеке, серьезный иземеш цикл лиеш.” Гарвард бизнес-школын Джофи каласен: “Ме огына пале, кызытсе йодмашын кушмашыже умбакыже шуйнен кертеш мо.”
У чипым ыштен лукмо куат шуко гынат, нунын кокла гыч шукышт ончыл продукцийым шукташ кучылталтыт. Тений январьыште Gartner-ын лукмо отчетшо ончыкта: тений чип-влакым ыштен лукшо-влак 146 миллиард у куатым инвестироватлат, 2019 ий дене таҥастарымаште 50% шукырак, но тудын изи ужашыже гына утларак шарлыше тошто чип-влаклан кучылталтеш.
Теорийыште, эн ончыл чип-влакым ыштен лукмо куатым кугемдымаш утларак заводым тошто чип-влакым ыштен лукташ эрыкым пуэн кертеш, но тыгайже ок лий, кунам поставке ситен огыл. Sourceability’s Pushi каласен, молан манаш гын, компаний-влак шукерте огыл тошто йӧн дене ыштыме чип-влаклан куатым чоҥымо пашашке инвестироватлаш тӱҥалыныт гынат, чоҥаш тӱҥалме деч ончыч клиент-влаклан кок ийлан заказым ышташ ӱшандараш кӱлеш.
Кунам чип йомеш?
ASML Генеральный директоржо Питер Веннике (Питер Веннинк) шукерте огыл умылтарен: «Кодшо ийын эпидемийлан кӧра клиент-влак пеш шекланеныт. Но мӧҥгеш ончалаш гын, нуно пеш шекланеныт да йодмашым пеш изилан локтылыт. Ынде йодмаш кугемеш, да ме, мутат уке, производствын куатшым кугемдаш икмыняр жап кӱлеш.” Тудын шонымыж почеш, тачысе лектыш йодмашым шукташ 2022 ий кӱлеш.
Intel-ын генеральный директоржо Пэт Гельзингер (Пэт Гельзингер) каласен: COVID-19 пандемий годым онлайн-активность-влакын кушмашышт “полупроводник взрывной кушмаш цикл.” Тудо ешарен: “Пытартыш жапыште лийше шыгыремдымашым кораҥдаш отрасльыште икмыняр мер налме гынат, уло экосистемылан чип, субстрат да компонент ситыдымашым кораҥдаш кок ий кӱлеш.”
TSMC председатель Лю Дэйин йодмашым шуктен кертмыжлан ӱшана. Тудо кодшо ийын каласен: “Ме кызыт шонем… ме клиентна-влакын эн изи йодмашыштым июнь мучаш марте (2020) шуктен кертына.” Но, кузе тудо ойлен, тиде ситыдымаш вашке пыта манмым ок ончыкто. “Задержка-влак лийыт. Поснак автомобиль чип-влаклан, тиде отрасльыште поставщик-влакын цепочкышт кужу да сложный. Поставке жап шым-кандаш тылзе шуйна.” Тудо ешарен.
