Бабочка эффект! Колтымо ак моткоч кӱзен. Вес ийын тӱнямбал импорт ак 11% наре кӱза, а ак кӱкшыт 1,5% кӱза!
ООН-ын торгайыме да вияҥме шотышто конференцийжын докладше почеш (ЮНКТАД), тӱнямбал контейнерный грузым шупшыктымо ставкын кугеммыже вес ийын тӱнямбал потребительский акым 1,5% да импорт акым 10% утла кугемден кертеш.
Китайыште потребительский ак 1,4 процентный пунктлан кӱзен кертеш, а промышленный производствым 0,2 процентный пунктлан волтен кертеш.
ЮНКТАД Генеральный секретарь Ребекка Гринспан каласен: «Шудо паша тыглай койышыш пӧртылмӧ деч ончыч, кызытсе грузым шупшыктымо ставкын кугеммыже торгайыме пашалан кугу эҥгекым ышта да социально-экономический ылыжмашым локтылеш, поснак вияҥше эллаште».
Тӱнямбал импорт ак 11% наре кӱзен, а ак кӱкшыт 1,5% кӱзен
COVID-19 пандемий деч вара тӱнямбал экономике эркын-эркын ылыжын, да колтымо йодмаш кугемын, но колтымо куатым нигунамат эпидемий деч ончычсо кӱкшытыш пӧртылтен кертын огыл. Тиде противоречий тений океаныште шупшыктымо роскотым кугемдаш амалым ыштен.
Мутлан, 2020 ий июньышто Шанхай-Европо корнышто контейнерный груз индексын (SCFI) спот акше 1000 доллар/TEU деч шагалрак лийын. 2020 ий мучаш марте тудо 4000 доллар марте кушкын, а 2021 ий июль мучаш марте 7395 доллар марте кӱзен.
Тылеч посна, колтышо-влак колтымо жапым шуйкалыме, ешартыш тӱлымӧ да моло роскот дене тӱкнат.
ООН-ын докладыштыже тыге возымо: “Лийшаш ЮНКТАД анализ ончыкта: ынде гыч 2023 ий марте контейнер дене шупшыктымо ставкын умбакыже кӱзаш тӱҥалеш гын, тӱнямбал импорт продукцийын ак кӱкшытшӧ 10,6% кӱза, а потребительский ак кӱкшыт 1,5% кӱза.”
Тӱрлӧ эллаште колтымо роскотын кӱзымыжын эҥгекше тӱрлӧ. Тӱҥ шотышто, эл мыняр изирак да экономике импортын ужашыже мыняр кугурак, тунар утларак эл-влак пӱртӱс почеш эҥгекыш логалыт.
Изи отро-влак вияҥше кугыжаныш-влак (SIDS) эн чот эҥгекыш логалыт, да колтымо роскотын кӱзен толмыжо 7,5 процентный пунктлан потребительский акым кугемда. Теҥыз деке пураш лийдыме вияҥше эллаште (LLDC) потребительский ак 0,6% кӱзен кертеш. Эн шагал вияҥше эллаште (ЭВЭ) потребительский ак кӱкшыт 2,2% кӱзен кертеш.
Поставщик-влакын кризисышт мыняр тораште?
Историйыште эн пуста Тауштымаш кече, супермаркет-влак кече еда кӱлеш сатум налаш чарат: жап США-ште кок кугу сатум налме пайремлан лишыл: Тауштымаш да Рошто. Туге гынат, США-ште шуко полк тыглай огыл. Рошто кастене гына лийше запас укелык 2 тылзе ончыч ферментироватлаш тӱҥалын
Тӱнямбал поставщик-влакын йыжыҥышт США-се порт-влаклан, шоссе-влаклан да кӱртньыгорно транспортлан эҥгекым ышташ умбакыже шуя. Ош пӧрт эше тура каласен: 2021 ийыште пайрем жапыште сатум налше-влак утларак кугу ситыдымаш дене тӱкнат. Южо компаний шукерте огыл пессимистический спекуляций радамым луктын, да влияний умбакыже кумдаҥеш.
Кечывалвел серыште порт-влакын тыгыдеммашышт кугу, да грузым шупшыктышо корабль-влаклан ик тылзе жапыште йӱкым лукташ кӱлеш: Кечывалвел Америкын касвел серыштыже радам дене шогышо грузовой корабль-влак причалыште шогалаш да лукташ ик тылзе марте жапым налын кертыт. Тӱрлӧ сату, мутлан, модыш, вургем, электроприбор да т.м., уке улыт.
Чынжымак, США-ште порт тыгыдеммаш идалык утла неле лийын, но июль гыч тудо начаремеш. Пашаеҥ-влакын ситыдымашышт портлаште сатум лукмо пашам да грузовик дене шупшыктымо писылыкым лушкыдемден, а сатум ешарен пуымо писылык йодмаш деч ятырлан изирак.
США-се рознице промышленность ондак заказым ышта, но сатум эшеат конден огыт керт: Сатум ситыдымаш деч утлаш манын, США-се сатузо-влак шке вийыштым пыштеныт. Шукырак компаний-влак ончылгоч заказым ыштат да сатум ыштат.
Данный почеш ИБП‘s пуымо платформын Ware2Go, август тӱҥалтыште, 63.2% марте сатузо-влак 2021 ий мучаште пайрем сатум налме сезонлан ондак заказым ыштеныт. Иктаж 44.4% сатузо-влакын заказышт ончычсо ийла деч кугурак лийын, а 43.3% утларак лийын. Ончылгоч заказым ыштыза, но 19% купеч садак тургыжлана: сатум жапыштыже кондымо огыл.
Эше тыгай компаний-влакат улыт, кудышт шкештат корабльым арендыш налыт, авиагрузым муыт да логистикым писынрак ышташ тыршат:
Уол-Март, Костко, жана Максаттуу чыланат шке корабльыштым налыт, Азий гыч Кечывалвел Америкыш тӱжем дене контейнер-влакым колташ манын.
Costco-н тӱҥ финанс директоржо Ричард Галанти палемден: кызыт кум корабль пашам ышта, кажныже 800 гыч 1000 марте контейнерым наҥгаяш тӱҥалеш.
Тӱнямбал экономике эпидемий дене кылдалтше хаос деч вара гына ылыжшаш, но тудо энергий, компонент, продукций, пашаеҥ да транспорт моткоч ситыдымаш дене тӱкна.
Тӱнямбал поставщик-влакын кризисышт решатлыме пале-влак уке улыт. Производствын роскотшо раш кугемме дене пырля, потребитель-влак, очыни, ак кугеммым шижыт. США-ште тиде рождество пайрем тыге сай огыл лийын кертеш.
